دو پیش‌فاکتور برای یک سایت گرفته‌اید و یکی تقریباً ده برابر دیگری است. شاید یکی گران‌فروشی کند یا دیگری سرسری کار کند، اما بیشتر وقت‌ها این دو عدد اصلاً یک چیز را قیمت نداده‌اند: یکی فقط ساخت سایت را حساب کرده و دیگری بخشی از هزینه‌های بعد از راه‌اندازی را هم داخل پیشنهادش آورده است.
هزینه‌های پنهان طراحی سایت معمولاً از سر بدنیتی پنهان نمی‌شوند؛ «نوشته نمی‌شوند». این مقاله فهرست همین هزینه‌هاست: هرکدام چیست، کی ظاهر می‌شود و در پیش‌فاکتور چطور درباره‌اش بپرسید تا عددها قابل‌مقایسه شوند.
چرا قیمت طراحی سایت این‌قدر متفاوت است؟
اول ببینیم خود قیمت ساخت چرا این‌قدر بالا و پایین می‌رود:
- روش ساخت. سایتی که روی یک قالب آمادهٔ وردپرس سوار می‌شود با سایتی که طراحی اختصاصی دارد یا از صفر کدنویسی می‌شود، از نظر زمان و مهارت قابل‌مقایسه نیست. تفاوت این روش‌ها را در مقالهٔ وردپرس یا کدنویسی اختصاصی توضیح داده‌ایم.
- دامنهٔ کار. تعداد صفحه‌ها، فرم‌ها، چندزبانه‌بودن، اتصال به نرم‌افزارهای دیگر و هر امکان سفارشی، ساعت کار را تغییر می‌دهد.
- چه کسی محتوا را تهیه می‌کند. پیشنهادی که متن و تصویر را بر عهدهٔ شما گذاشته، طبیعتاً از پیشنهادی که نوشتن متن صفحه‌ها را هم شامل می‌شود ارزان‌تر است.
- چه چیزهایی داخل قیمت است. هاست سال اول، لایسنس قالب، تنظیمات اولیهٔ سئو، آموزش پنل و دورهٔ پشتیبانی ممکن است داخل یک پیشنهاد باشند و در دیگری نه.
پس ارزان لزوماً فریب نیست و گران لزوماً کامل‌تر نیست. سؤال درست این است: «هرکدام دقیقاً چه چیزی را پوشش می‌دهند و چه چیزی را به بعد واگذاشته‌اند؟» برای دیدن این‌که یک تعرفهٔ شفاف چه شکلی دارد، صفحهٔ قیمت طراحی سایت را ببینید.
هزینه‌هایی که هر سال تکرار می‌شوند: دامنه، هاست و SSL
دامنه و هاست
چیست: دامنه نشانی سایت است و هاست فضایی که فایل‌ها و پایگاه دادهٔ سایت روی آن اجرا می‌شود. انتخاب هرکدام را در راهنمای انتخاب دامنه و هاست کامل شرح داده‌ایم و این‌جا فقط جنبهٔ هزینه‌ای‌شان مهم است.
کی ظاهر می‌شود: هر دو دوره‌ای‌اند و معمولاً سالانه تمدید می‌شوند. نکتهٔ مهم این است که خیلی وقت‌ها سال اول داخل پیش‌فاکتور «هدیه» یا «رایگان» نوشته می‌شود و هزینهٔ واقعی از سال دوم سر می‌رسد. رشد سایت هم ممکن است ارتقای هاست را لازم کند.
چه بپرسید: «دامنه و هاست به نام چه کسی ثبت می‌شود؟ تمدید سال دوم با کیست و با چه نرخی؟ اگر هاست کم آمد، ارتقا چطور انجام می‌شود؟» دامنه باید به نام خود شما ثبت شود؛ این از هر صرفه‌جویی مهم‌تر است.
گواهی SSL
چیست: گواهی‌ای که باعث می‌شود سایت با https باز شود و مرورگر هشدار «ناامن» ندهد. برای فرم تماس، ورود کاربر و پرداخت ضروری است.
کی ظاهر می‌شود: بسیاری از هاست‌ها گواهی رایگان و خودکار ارائه می‌کنند و برای بیشتر سایت‌ها همین کافی است. گواهی پولی برای نیازهای خاص مطرح می‌شود و آن هم دورهای است. هزینهٔ پنهان واقعی اغلب خود گواهی نیست، بلکه تمدید نشدن آن است: گواهی منقضی‌شده یعنی هشدار قرمز مرورگر روی همهٔ صفحه‌ها.
چه بپرسید: «SSL رایگان است یا پولی؟ تمدیدش خودکار است؟»
لایسنس قالب، افزونه و فونت
چیست: سایت‌های وردپرسی معمولاً از قالب و افزونه‌های تجاری استفاده می‌کنند: صفحه‌ساز، فرم‌ساز، افزونهٔ سئو در نسخهٔ پولی، افزونهٔ امنیتی، امکانات اضافهٔ فروشگاه. فونت‌های فارسی تجاری هم برای استفاده روی وب لایسنس جدا دارند.
کی ظاهر می‌شود: بسیاری از این لایسنس‌ها دوره‌ای‌اند؛ بعد از پایان اشتراک، سایت از کار نمی‌افتد اما آپدیت امنیتی نمی‌گیرد و کم‌کم با نسخه‌های جدید وردپرس یا PHP ناسازگار می‌شود. نسخه‌های «نال‌شده» یا کرک‌شده هم ارزان به نظر می‌رسند، اما یکی از راه‌های رایج آلوده‌شدن سایت‌اند؛ نشانه‌ها و راه نجات را در مقالهٔ سایت هک شده چه کنم آورده‌ایم.
چه بپرسید: «فهرست قالب، افزونه‌ها و فونت‌های پولی را با نوع لایسنس بدهید. لایسنس به نام چه کسی است، تا کی اعتبار دارد و تمدیدش با کیست؟ نسخه‌ها اصلی‌اند؟» این فهرست را ضمیمهٔ قرارداد طراحی سایت کنید تا بعد از تحویل، دسترسی لایسنس‌ها هم به شما منتقل شود.
محتوا و تصویر: بزرگ‌ترین هزینهٔ فراموش‌شده
چیست: سایت بدون متن و تصویر فقط یک قاب خالی است. متن صفحه‌های خدمات، معرفی محصولات، صفحهٔ درباره ما، عکس محصول، عکس تیم و فضای کار، و گاهی ویدیو. اگر از عکس‌های آرشیوی (استاک) استفاده شود، بعضی‌شان لایسنس پولی دارند.
کی ظاهر می‌شود: دو بار. یک بار پیش از راه‌اندازی، وقتی طراح منتظر محتوای شماست و پروژه هفته‌ها متوقف می‌ماند؛ و یک بار بعد از راه‌اندازی، چون محتوا کاری دائمی است؛ در فروشگاه، عکاسی محصول با تعداد محصول بزرگ می‌شود.
چه بپرسید: «متن صفحه‌ها را چه کسی می‌نویسد؟ چند صفحه یا چند محصول داخل قیمت است؟ تصاویر از کجا می‌آیند و حق استفاده‌شان با کیست؟ اگر محتوا را من آماده کنم، با چه قالب و تا چه تاریخی باید تحویل بدهم؟» محتوایی که در پیش‌فاکتور نیست حذف نشده؛ فقط به دوش شما افتاده است.
آپدیت، امنیت و بکاپ؛ هزینهٔ سالم ماندن سایت
چیست: هستهٔ وردپرس، قالب و افزونه‌ها مرتب آپدیت می‌شوند و بخش زیادی از این آپدیت‌ها امنیتی‌اند. کنارش بکاپ منظم، پایش امنیت و تست بعد از هر آپدیت لازم است. سایت کدنویسی‌شده هم از آپدیت بی‌نیاز نیست.
کی ظاهر می‌شود: از فردای تحویل، اما معمولاً کسی تا روز اول خرابی متوجهش نیست. خرابی بعد از آپدیت یا هک‌شدن بدون بکاپ، معمولاً گران‌تر از نگهداری منظم تمام می‌شود. فهرست کارهای منظم را در چک‌لیست نگهداری سایت وردپرس آورده‌ایم.
چه بپرسید: «بعد از تحویل، آپدیت‌ها با کیست؟ بکاپ کجا نگه داشته می‌شود و هر چند وقت؟ آیا بازگردانی بکاپ تست شده است؟ اگر سایت هک شد، پاک‌سازی داخل پشتیبانی است یا جدا حساب می‌شود؟» اگر خودتان وقت یا مهارتش را ندارید، این کار را می‌شود به یک خدمت نگهداری سایت سپرد؛ فقط فرض نکنید «خودش انجام می‌شود».
هزینه‌های فروشگاه اینترنتی: پیامک، درگاه پرداخت و اینماد
فروش آنلاین چند هزینهٔ دیگر به فهرست اضافه می‌کند.
پنل پیامک
چیست: سرویسی که پیامک کد ورود، تأیید سفارش، اطلاع ارسال و یادآوری را می‌فرستد.
کی ظاهر می‌شود: از روز اول فروش، و با رشد فروشگاه بیشتر می‌شود؛ هزینهٔ پیامک معمولاً به ازای هر پیام است، پس هرچه سفارش و کاربر بیشتر، هزینه بیشتر.
چه بپرسید: «اتصال به کدام سرویس پیامک داخل قیمت است؟ پنل به نام چه کسی ثبت می‌شود؟ چه پیامک‌هایی خودکار ارسال می‌شود؟ اگر سرویس‌دهنده را عوض کنم، تغییر اتصال هزینه دارد؟»
درگاه پرداخت و نماد اعتماد
چیست: به دلیل تحریم، فروشگاه ایرانی نمی‌تواند از درگاه‌های بین‌المللی مثل Stripe یا PayPal استفاده کند و باید سراغ درگاه‌های داخلی برود: درگاه مستقیم بانکی یا درگاه شرکت‌های واسط پرداخت. معمولاً گرفتن درگاه به نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) و مدارک کسب‌وکار وابسته است. جزئیات انتخاب درگاه را در راهنمای درگاه پرداخت ببینید.
کی ظاهر می‌شود: هزینهٔ درگاه بسته به نوع درگاه و قرارداد آن متفاوت است؛ ممکن است کارمزد هر تراکنش، هزینهٔ سالانه یا ترکیبی از این‌ها باشد. اینماد بیشتر از آن‌که هزینهٔ پولی سنگینی باشد، زمان و پیگیری می‌خواهد؛ شرایط و هزینه‌های احتمالی را از سایت رسمی اینماد و خود درگاه چک کنید، چون تغییر می‌کنند.
چه بپرسید: «اتصال به کدام درگاه داخل قیمت است؟ آماده‌سازی صفحه‌های لازم برای اینماد با شماست یا با من؟ اگر درگاه دوم اضافه کنم، جدا حساب می‌شود؟»
تغییرات خارج از قرارداد و پشتیبانی بعد از گارانتی
درخواست‌های خارج از شرح کار
چیست: «فقط یک صفحهٔ دیگر اضافه کنید»، «این فرم یک فیلد بیشتر بخواهد»، «بخش وبلاگ هم داشته باشیم». هر چیزی که در شرح کار نوشته نشده، از نظر مجری کار اضافه است و معمولاً جدا قیمت می‌خورد.
کی ظاهر می‌شود: وسط پروژه و بعد از تحویل؛ یعنی دقیقاً وقتی قدرت چانه‌زنی شما کمتر است.
چه بپرسید: «شرح کار دقیقاً شامل چه صفحه‌ها و امکاناتی است؟ چند دور اصلاح داخل قیمت است؟ فرق اصلاح با تغییر چیست؟ درخواست اضافه با چه نرخ یا روشی قیمت‌گذاری می‌شود؟»
پشتیبانی بعد از پایان گارانتی
چیست: هر مجری معمولاً مدتی بعد از تحویل، باگ‌ها را رایگان رفع می‌کند. بعد از آن، هر کمکی (حتی پاسخ به «چرا این صفحه باز نمی‌شود») ممکن است هزینه داشته باشد.
کی ظاهر می‌شود: روز بعد از پایان دورهٔ گارانتی. اگر مدت گارانتی و تعریف «باگ» مکتوب نباشد، اختلاف تقریباً قطعی است.
چه بپرسید: «دورهٔ رفع باگ رایگان چقدر است و از چه تاریخی شروع می‌شود؟ باگ دقیقاً یعنی چه؟ بعد از آن، پشتیبانی ماهانه است یا ساعتی؟ آیا آموزش کار با پنل داخل قیمت است؟»
سئو: هزینه‌ای که با تحویل سایت تمام نمی‌شود
چیست: بسیاری از پیش‌فاکتورها عبارت «سئو شده» دارند. در عمل منظور معمولاً تنظیمات فنی اولیه است: عنوان و توضیح صفحه‌ها، نقشهٔ سایت و ساختار نشانی‌ها. این پایه لازم است، اما دیده‌شدن در گوگل به تولید محتوای مستمر، بهبود صفحه‌ها و پیگیری داده‌های سرچ کنسول هم نیاز دارد.
کی ظاهر می‌شود: چند ماه بعد از راه‌اندازی، وقتی می‌بینید سایت بالا آمده اما از گوگل بازدید و تماس چندانی نمی‌آورد. هیچ مجری صادقی هم نمی‌تواند رتبهٔ مشخصی را تضمین کند.
چه بپرسید: «منظورتان از سئو در این پیش‌فاکتور دقیقاً چه کارهایی است؟ آیا سرچ کنسول راه‌اندازی و به حساب من متصل می‌شود؟ بعد از تحویل، چه کاری با من است و چه کاری خدمت جداست؟»
جدول هزینه‌های پنهان طراحی سایت در یک نگاه
ستون «چه کسی معمولاً پرداخت می‌کند» وضعیت رایج است، نه قاعدهٔ ثابت؛ مهم این است که در پیش‌فاکتور شما مکتوب باشد.
| هزینه | یک‌باره یا دورهای | چه کسی معمولاً پرداخت می‌کند | سؤالی که باید در پیش‌فاکتور بپرسید |
|---|---|---|---|
| دامنه | دورهای (معمولاً سالانه) | صاحب سایت | به نام چه کسی ثبت می‌شود و تمدیدش با کیست؟ |
| هاست | دورهای | صاحب سایت | سال دوم با چه نرخی تمدید می‌شود و ارتقا چطور است؟ |
| گواهی SSL | دورهای (اغلب رایگان و خودکار) | صاحب سایت یا هاست | رایگان است؟ تمدیدش خودکار است؟ |
| لایسنس قالب و افزونه‌ها | یک‌باره یا دورهای | صاحب سایت | فهرست لایسنس‌ها، اعتبار و مالکشان چیست؟ |
| فونت و تصاویر دارای لایسنس | معمولاً یک‌باره | صاحب سایت | حق استفادهٔ وب را دارند و به نام کیست؟ |
| تولید متن و عکاسی | یک‌باره و سپس مستمر | صاحب سایت یا مجری طبق قرارداد | چند صفحه یا محصول داخل قیمت است؟ |
| آپدیت، امنیت و بکاپ | دورهای | صاحب سایت یا خدمت نگهداری | بعد از تحویل با کیست؟ بکاپ کجاست؟ |
| پنل پیامک | دورهای و وابسته به مصرف | صاحب سایت | اتصال به کدام سرویس داخل قیمت است؟ |
| درگاه پرداخت | کارمزد یا هزینهٔ دورهای | صاحب سایت | کدام درگاه متصل می‌شود؟ درگاه دوم جداست؟ |
| اینماد | یک‌باره و تمدیدی | صاحب سایت | آماده‌سازی صفحه‌های لازم با کیست؟ |
| تغییرات خارج از شرح کار | هر بار جدا | صاحب سایت | نرخ و روش قیمت‌گذاری کار اضافه چیست؟ |
| پشتیبانی بعد از گارانتی | دورهای یا ساعتی | صاحب سایت | گارانتی چند ماه است و بعدش چه می‌شود؟ |
| سئوی مستمر | دورهای | صاحب سایت | «سئو» در این پیش‌فاکتور دقیقاً چه کارهایی است؟ |
دو پیش‌فاکتور را چطور خط‌به‌خط مقایسه کنید؟
عدد نهایی به‌تنهایی چیزی نمی‌گوید. این شش قدم دو پیشنهاد را قابل‌مقایسه می‌کند:
- یک فهرست ثابت بسازید. ردیف‌های جدول بالا را به‌علاوهٔ تعداد صفحه‌ها، امکانات اصلی، روش ساخت و زمان تحویل در یک برگه بنویسید.
- برای هر پیش‌فاکتور، هر ردیف را علامت بزنید: «داخل قیمت»، «جدا با رقم مشخص»، «با من» یا «نامشخص».
- ردیف‌های «نامشخص» را کتبی بپرسید. پاسخ شفاهی پشت تلفن بعداً قابل‌استناد نیست؛ بخواهید در پیش‌فاکتور یا قرارداد اضافه شود.
- هزینهٔ دو سال اول را جمع بزنید، نه فقط هزینهٔ ساخت. پیشنهادی که امروز ارزان‌تر است ولی لایسنس‌ها، پشتیبانی و تغییرات را بیرون گذاشته، ممکن است در جمع دو ساله گران‌تر دربیاید.
- مالکیت را جدا بسنجید. دامنه، هاست، کدها، فایل‌های طراحی و لایسنس‌ها بعد از تسویه به نام چه کسی است؟ ارزان‌ترین پیشنهادی که مالکیت را به شما نمی‌دهد، در عمل گران‌ترین است.
- روش ساخت را یکی کنید. اگر یکی قالب آماده پیشنهاد داده و دیگری طراحی اختصاصی، دو محصول متفاوت را مقایسه می‌کنید؛ از هر دو بخواهید برای یک روش قیمت بدهند.
مای طرح این موارد را چطور اعلام می‌کند؟
تعرفهٔ مای طرح قیمت شروع هر پلن را منتشر می‌کند: سایت شرکتی با وردپرس آماده از ۱۵ میلیون تومان، وردپرس اختصاصی از ۳۵ میلیون و کدنویسی اختصاصی از ۶۵ میلیون تومان، و فروشگاه اینترنتی به‌ترتیب از ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ میلیون تومان شروع می‌شود. هاست، دامنه و سرویس‌های بیرونی (API) جدا حساب می‌شوند. رفع باگ پس از تحویل در پلن‌های آماده ۱ ماه و در پلن‌های اختصاصی ۳ ماه رایگان است.
در شرایط همکاری هم این موارد مکتوب است: قرارداد مکتوب پیش از شروع، ۵۰٪ پیش‌پرداخت و ۵۰٪ پس از تحویل، سه مرحله بازبینی رایگان پس از ارائهٔ اولیه، و انتقال مالکیت کامل کدها و طراحی سفارشی به شما پس از تسویهٔ کامل. فسخ هم با اطلاع ۱۴ روزه و تسویهٔ کار انجام‌شده ممکن است. هزینه‌های دیگر به دامنهٔ کار شما بستگی دارد.
جمع‌بندی
هزینه‌های پنهان طراحی سایت بیشتر هزینه‌های «نانوشته»اند: تمدید دامنه و هاست، لایسنس‌ها، محتوا، نگهداری، پیامک و درگاه، تغییرات اضافه، پشتیبانی بعد از گارانتی و سئوی مستمر. راه کنترلشان چانه‌زدن روی عدد نهایی نیست؛ این است که پیش از امضا، برای هر ردیف بدانید داخل قیمت است، جداست یا با خود شماست.
قدم بعدی: پیش از گرفتن پیش‌فاکتور، با محاسبه‌گر هزینهٔ طراحی سایت امکانات مورد نیازتان را مشخص کنید تا پیشنهادها را بر اساس یک فهرست واحد بسنجید.
سؤالات متداول
هزینه نگهداری سایت سالانه چقدر است؟
عدد ثابتی برای همه وجود ندارد، چون به اجزای سایت بستگی دارد: نوع هاست، تعداد افزونه‌ها و لایسنس‌های پولی، حجم پیامک و تراکنش، و این‌که آپدیت و بکاپ را خودتان انجام می‌دهید یا به خدمت نگهداری می‌سپارید. بهترین کار این است که ردیف‌های دورهای جدول بالا را برای سایت خودتان پر کنید و از مجری بخواهید برای هرکدام رقم یا مسئول مشخص بنویسد.
آیا پیش‌فاکتور ارزان همیشه هزینهٔ پنهان دارد؟
نه. ممکن است پروژه واقعاً ساده باشد یا مجری با قالب آماده کار کند و هزینه‌اش کمتر باشد. مشکل وقتی است که پیش‌فاکتور ارزان فقط ساخت را پوشش دهد و دربارهٔ محتوا، لایسنس، پشتیبانی و مالکیت چیزی ننویسد. با روش مقایسهٔ خط‌به‌خط معلوم می‌شود ارزانی از کجا آمده است.
هزینه سالانه سایت فروشگاهی با سایت شرکتی فرق دارد؟
معمولاً بله. فروشگاه علاوه بر دامنه، هاست و نگهداری، هزینه‌های وابسته به فروش هم دارد: پیامک تأیید سفارش و ورود، کارمزد یا هزینهٔ درگاه پرداخت، و اغلب افزونه‌ها یا اتصال‌های بیشتر. هاست فروشگاه هم به دلیل پایگاه دادهٔ سنگین‌تر و ترافیک خرید، معمولاً باید قوی‌تر باشد. هرچه فروش بیشتر شود، بخشی از این هزینه‌ها هم بالا می‌رود.
چه چیزهایی را باید حتماً در پیش‌فاکتور مکتوب کنم؟
شرح دقیق کار و صفحه‌ها، روش ساخت، فهرست لایسنس‌های پولی، مسئول محتوا، تعداد دورهای اصلاح، مدت گارانتی و تعریف باگ، نرخ کار اضافه، مسئول تمدیدها و مالکیت دامنه و کدها. هر چیزی که شفاهی گفته شده ولی نوشته نشده، در عمل وجود ندارد. جزئیات بندهای قرارداد را در مقالهٔ قرارداد طراحی سایت ببینید.